Excel-də SUMIF və SUMIFS funksiyaları: Şərtlərə uyğun məlumatları necə toplamaq olar?

Excel-də böyük cədvəllərlə işləyərkən hər zaman bütün rəqəmlərin cəmini hesablamaq lazım olmur. Bəzən yalnız müəyyən departamentin xərclərini, konkret məhsulun satışlarını və ya müəyyən tarix aralığında həyata keçirilmiş əməliyyatların ümumi məbləğini tapmaq istəyirik.

Belə hallarda Excel-in SUMIF və SUMIFS funksiyaları işimizi xeyli asanlaşdırır. Bu funksiyalar məlumatları ayrıca filtrləmədən, müəyyən etdiyimiz şərtlərə əsasən cəmləmə aparmağa imkan verir.

Gəlin hər iki funksiyanın necə işlədiyinə və gündəlik işdə hansı hallarda istifadə olunduğuna praktik nümunələrlə baxaq.

1. SUMIF funksiyası nədir?

SUMIF müəyyən bir şərtə uyğun gələn xanaların dəyərlərini toplamaq üçün istifadə olunur.

Məsələn, şirkətdə müxtəlif departamentlər üzrə əmək haqqı məlumatlarımız var və biz yalnız Maliyyə departamentinin ümumi əmək haqqı fondunu hesablamaq istəyirik.

Departament	İşçi	Əmək haqqı (AZN)
Maliyyə	Aysel	1 500
İnsan Resursları	Murad	1 800
Maliyyə	Nigar	2 000
Satış	Elvin	1 400
Maliyyə	Orxan	1 700
Satış	Leyla	1 600

Bu məlumatların Excel-də A1 aralığında yerləşdiyini düşünək.

Maliyyə departamentinin ümumi əmək haqqını hesablamaq üçün aşağıdakı düsturdan istifadə edə bilərik:

=SUMIF(A2:A7;"Maliyyə";C2:C7)

Nəticə: 5 200 AZN

Düsturun işləmə prinsipi olduqca sadədir:

• A2:A7 – şərtin yoxlanılacağı aralıqdır.

• "Maliyyə" – axtardığımız şərtdir.

• C2:C7 – şərtə uyğun gələn məbləğlərin toplanacağı aralıqdır.

Excel A sütununda Maliyyə yazılmış sətirləri müəyyən edir və həmin sətirlərin C sütunundakı məbləğlərini toplayır.

SUMIF funksiyasının strukturu

=SUMIF(range;criteria;[sum_range])

Burada range şərtin yoxlanıldığı aralığı, criteria tətbiq olunan şərti, sum_range isə toplanacaq rəqəmlərin yerləşdiyi aralığı ifadə edir.

Əgər şərti yoxladığımız və topladığımız aralıq eynidirsə, üçüncü arqumenti yazmaya da bilərik.

SUMIF ilə müqayisə şərtlərindən istifadə

SUMIF yalnız mətnlərə görə deyil, rəqəmlərə əsasən də hesablama apara bilir.

Məsələn, əmək haqqı 1 500 AZN-dən yüksək olan işçilərin ümumi əmək haqqını hesablamaq istəyirik.

=SUMIF(C2:C7;">1500")

Nəticə: 7 100 AZN

Bu düstur 1 500 AZN-dən yüksək olan bütün məbləğləri toplayacaq.

Şərti birbaşa düstura yazmaq əvəzinə, başqa xanaya da istinad edə bilərik.

Məsələn, E2 xanasında 1500 rəqəmi varsa:

=SUMIF(C2:C7;">"&E2)

Bu yanaşmanın üstünlüyü ondan ibarətdir ki, şərti dəyişmək üçün düsturu yenidən yazmağa ehtiyac qalmır. Sadəcə E2 xanasındakı rəqəmi dəyişmək kifayətdir.

2. SUMIFS funksiyası nədir?

SUMIF bir şərtə əsasən hesablama aparırsa, SUMIFS eyni anda bir neçə şərtin yerinə yetirildiyi məlumatları toplamağa imkan verir.

Tutaq ki, şirkətin müxtəlif departamentlərində çalışan əməkdaşların əmək haqqı məlumatları var. Biz isə yalnız Maliyyə departamentində çalışan və Bakı şəhərində yerləşən işçilərin ümumi əmək haqqını hesablamaq istəyirik.

Departament	Şəhər	Əmək haqqı (AZN)
Maliyyə	Bakı	1 500
Maliyyə	Gəncə	1 200
İnsan Resursları	Bakı	1 800
Maliyyə	Bakı	2 000
Satış	Bakı	1 400
Maliyyə	Sumqayıt	1 700

Cədvəlin A1 aralığında yerləşdiyini nəzərə alaq.

Düsturumuz belə olacaq:

=SUMIFS(C2:C7;A2:A7;"Maliyyə";B2:B7;"Bakı")

Nəticə: 3 500 AZN

Excel burada iki şərti eyni anda yoxlayır:

1. Departament Maliyyə olmalıdır.

2. Şəhər Bakı olmalıdır.

Yalnız hər iki şərtə uyğun gələn sətirlərdəki əmək haqqı məbləğləri toplanır.

SUMIFS funksiyasının strukturu

=SUMIFS(sum_range;criteria_range1;criteria1;criteria_range2;criteria2;...)

SUMIFS funksiyasında ilk olaraq toplanacaq aralıq göstərilir. Daha sonra şərtin yoxlanılacağı aralıq və həmin şərt qeyd olunur.

Lazım olduqda əlavə şərtlər də daxil edilə bilər.

Vacib məqam: SUMIF və SUMIFS funksiyalarında arqumentlərin ardıcıllığı fərqlidir. SUMIF-də ilk olaraq şərtin yoxlanılacağı aralıq, SUMIFS-də isə toplanacaq aralıq yazılır.

3. SUMIF və SUMIFS arasında əsas fərqlər

Xüsusiyyət	SUMIF	SUMIFS
Şərt sayı	Bir	Bir və ya daha çox
Toplama aralığı	Üçüncü arqument	Birinci arqument
Tarixə görə hesablama	Bəli	Bəli
Bir neçə meyarın yoxlanılması	Xeyr	Bəli
Mətn və rəqəm şərtləri	Bəli	Bəli

Gündəlik işdə yalnız bir şərt üzrə hesablama aparmaq lazımdırsa, SUMIF kifayət edir. Ancaq məlumatları bir neçə meyar əsasında toplamaq istəyiriksə, SUMIFS daha uyğun seçimdir.

Əslində, SUMIFS funksiyası tək şərtlə də işləyə bildiyi üçün hər iki halda ondan istifadə etmək mümkündür.